Temat numeru
Szkoła języków obcych
Wydarzenia
Turystyka językowa
Publikacje
Porady
Oblicza języka
Warsztat filologa
Ludzie i języki
Enjoy & Learn
Rozmaitości

 

 

O firmie

Nauka języków obcych

Turystyka językowa

Centrum konferencyjne

Księgarnia językowa

Wydawnictwo
 
 

 
Opinie


Efektywność nauczania
Kompetencje komunikacyjne nauczyciela

Lektorzy z lubelskiego oddziału Szkoły FELBERG wzięli udział w szkoleniu podstawowych umiejętności komunikacyjnych zatytułowanym „Efektywna komunikacja – efektywny nauczyciel”. W ramach tego szkolenia poznali zasady prawidłowej komunikacji i reguły rządzące efektywnym porozumiewaniem się, ćwiczyli umiejętności aktywnego słuchania, a także formułowanie konstruktywnej informacji zwrotnej z wykorzystaniem komunikatów typu Ja. Najważniejsze wnioski z odbytego szkolenia przedstawiam w poniższym artykule.

Kompetencje komunikacyjne nauczyciela to jego umiejętności porozumiewania się. Wbrew pozorom, nie każdy nauczyciel te umiejętności posiada, nawet jeśli mówi poprawną polszczyzną i ma donośny głos. Chodzi tu bowiem o coś więcej. Otóż w ramach kompetencji komunikacyjnych wyróżnia się – najogólniej rzecz ujmując – aktywne słuchanie, przemawianie i rozmawianie. Aktywne słuchanie to po prostu słuchanie uważne. Nauczyciel, który aktywnie słucha, jest skoncentrowany na uczniu i nie przerywa mu wypowiedzi, ponadto jest otwarty na jego punkt widzenia, nawet gdyby okazał się dla niego zaskakujący. Nie zawsze jest to łatwe, ale warto spróbować powstrzymać się od natychmiastowego komentarza, ponieważ w ten sposób ułatwiamy uczniowi wypowiedź i wzbudzamy jego zaufanie. Nauczyciel, który słucha aktywnie, patrzy swojemu rozmówcy w oczy i spontanicznie pochyla się ku niemu. Oczywiście patrzeć też trzeba umieć, nie chodzi tu bowiem o to, by prześwidrować człowieka na wylot, lecz by dać mu do zrozumienia, że jest słuchany. Zatem nie chodzi tu ani o tzw. szklane oko, ani o tzw. „oko przesłuchujące”. W naturalnej rozmowie nie patrzymy na rozmówcę bez przerwy, a więc w rozmowie z uczniem także nie ma takiej potrzeby – wystarczy patrzeć na niego przez większość czasu, aby okazać swoje zainteresowanie. Ponadto, słuchając aktywnie, możemy używać pewnych charakterystycznych zwrotów, takich jak „tak”, „rozumiem” itp., unikając jednak za wszelką cenę sztuczności. Techniką pomocną przy aktywnym słuchaniu, która sprzyja porozumieniu, jest parafrazowanie, czyli powtórzenie swoimi słowami tego, co powiedział rozmówca – dla upewnienia się, czy dobrze go zrozumieliśmy. Stosując parafrazę, nauczyciel daje uczniowi pewność, że jest zainteresowany jego wypowiedzią i stara się ją zrozumieć jak najlepiej. Korzystne może być także zadawanie pytań, ale trzeba wtedy bardzo uważać, żeby nie zmieniło się ono w wypytywanie. Dobrze sformułowane pytanie może pomóc uczniowi w sprecyzowaniu problemu, natomiast źle postawione może wywołać opór, a nawet agresję. Reasumując, aby aktywnie słuchać, nie wystarczy po prostu słyszeć.

Przemawianie w zawodzie nauczyciela jest nieuniknione, bo to główny sposób przekazywania uczniom wiedzy. Aby być dobrym mówcą, trzeba posiadać wiele różnych umiejętności, z umiejętnością opanowania stresu na czele. Dobry mówca używa języka dostosowanego do odbiorcy. W przypadku nauczyciela język powinien być zatem na tyle prosty, żeby wszyscy uczniowie mieli szansę go zrozumieć, i zarazem na tyle specjalistyczny, żeby zachować precyzję wypowiedzi. Wypowiedź powinna być uporządkowana, czyli składać się ze wstępu, rozwinięcia i zakończenia (podsumowania). Ponadto nauczyciel powinien nawiązywać do doświadczeń uczniów i upewniać się, że wszyscy go dobrze rozumieją. Ważny jest tu nawet taki szczegół jak donośność głosu, jego tempo i modulowanie – nie ma bowiem nic gorszego niż jednostajne, przydługie „gęganie” na jakiś temat. Warto także stosować przykłady, slajdy, folie czy inne pomoce, które można zobaczyć, usłyszeć czy dotknąć – im bowiem więcej zmysłów angażuje uczeń w poznanie czegoś, tym lepiej to zapamięta. Na koniec najważniejsze: podstawą udanego wystąpienia publicznego jest wiara w siebie i zaufanie do własnych możliwości.

Wreszcie rozmawianie, które wymaga nieco innych umiejętności. Rozmawiać też trzeba umieć. Aby rozmowa z uczniem była efektywna, należy przede wszystkim aktywnie go słuchać, o czym pisałam wyżej. Podstawowymi umiejętnościami w ramach tej kompetencji są: stosowanie komunikatów typu Ja oraz dawanie konstruktywnej informacji zwrotnej. Komunikaty typu Ja polegają na tym, że mówi się o swoich uczuciach wywołanych zachowaniem drugiej osoby, biorąc jednocześnie odpowiedzialność za te uczucia. Nie musimy koniecznie używać zaimka „ja” – ważne jest natomiast, abyśmy mówili rzeczywiście o swoich odczuciach, bez obwiniania i oceniania ucznia. Komunikaty typu Ja można przedstawić za pomocą następującego schematu: co ja czuję + kiedy ty ... + co to dla mnie znaczy, co powoduje, np.: „Drażni mnie twoje zachowanie”. Informacja zwrotna jest natomiast ustosunkowaniem się do czyjegoś zachowania, wypowiedzi, wyglądu, cech charakteru, sposobu bycia. Informacja zwrotna może być pozytywna (kiedy jej intencją jest aprobata cech lub zachowania) albo negatywna (kiedy jej intencją jest dezaprobata lub powstrzymanie zachowania). Konstruktywna informacja zwrotna to komunikat typu Ja, zawierający następujące elementy: fakty, ustosunkowania (uczucia) i oczekiwania (tylko przy negatywnej informacji zwrotnej), np.: „Umawialiśmy się, że zajęcia będą zaczynać się o godzinie 16.00. Po raz trzeci spóźniasz się kwadrans, co dezorganizuje mi pracę i mnie złości. Życzę sobie, żebyś więcej się nie spóźniał”. Tak sformułowana informacja zwrotna precyzyjnie informuje ucznia o tym, co konkretnie nam się podoba lub nie podoba w jego zachowaniu, i daje mu jasny komunikat na temat naszych oczekiwań, co wydatnie poprawia komunikację w relacji nauczyciel – uczeń.

Na koniec pozostaje mi odpowiedzieć na pytanie, jakie zapewne Czytelnik sobie zada: „Czy warto się tak męczyć?”. Odpowiedź brzmi: warto. Ćwiczenie umiejętności komunikacyjnych, a zwłaszcza stosowanie ich w praktyce wymaga pewnego wysiłku, ale jest to wysiłek, który wszystkim się opłaca: zarówno nauczycielowi, jak i uczniom, a nawet ich rodzicom. Nauczycielowi, ponieważ rozwijanie kompetencji komunikacyjnych sprzyja bardziej efektywnemu porozumiewaniu się, dzięki czemu potrafi on jasno wyrażać swoje oczekiwania i je egzekwować, nawiązuje bliższy kontakt z uczniami, co z kolei ułatwia pracę z nimi, a ponadto jest przez uczniów lubiany i szanowany. Uczniom, ponieważ dzięki nauczycielowi, który uważnie ich słucha i szanuje jako rozmówców oraz precyzyjnie formułuje swoją wypowiedź, poprawia się ich samopoczucie w szkole, a często nawet zwiększa motywacja do nauki. I wreszcie rodzicom, którzy mają poczucie, iż ich dzieci są w dobrych rękach, a nauczyciel to osoba szczera, otwarta i bezpośrednia.

Anita Rawa-Kochanowska
Autorka jest psychologiem, nauczycielem
naukowo-dydaktycznym w Instytucie Psychologii UMCS

 

 Pozostałe artykuły:

Jak osiągnąć sukces?

Surowy autorytet czy dobry kumpel?

Kiedy zacząć naukę

Alicia Hovinga

Lekcje z nejtiwem

więcej...



Powrót na góręDrukuj artykułWyślij artykuł